برند پروتون (Proton) شرکت خودروسازی مالزیایی است که در سال ۱۹۸۳ توسط ماهاتیر محمد، نخست وزیر افسانه‌ای مالزی، با هدف توسعه صنعت خودروی این کشور و کاهش وابستگی به واردات خودرو تأسیس شد. این شرکت به عنوان اولین تولیدکننده خودروی ملی مالزی، نقش مهمی در رشد اقتصادی و صنعتی این کشور ایفا کرده است. پروتون اگرچه در مقایسه با غول‌های خودروسازی جهان، شرکت جوانی محسوب می‌شود، اما توانسته در طول چهار دهه فعالیت خود، جایگاه قابل توجهی در بازارهای داخلی و بین‌المللی کسب کند.

شروع فعالیت و همکاری با میتسوبیشی
در ابتدای فعالیت، پروتون با همکاری میتسوبیشی موتورز ژاپن، خودروهایی را تولید می‌کرد که نسخه‌های ساده‌تر و ارزان‌قیمت‌تر از مدل‌های ژاپنی بودند. اولین محصول این شرکت، پروتون ساگا (Proton Saga)، در سال ۱۹۸۵ به بازار عرضه شد. این خودرو بر اساس پلتفرم و فناوری میتسوبیشی لنسر توسعه یافته بود و به دلیل قیمت مناسب و کیفیت قابل قبول، به سرعت در بازار مالزی و سایر کشورهای منطقه محبوبیت پیدا کرد. پس از آن، پروتون ویرا (Proton Wira) نیز بر اساس نسل قدیمی‌تر میتسوبیشی لنسر تولید شد و به یکی از پرفروش‌ترین محصولات این شرکت تبدیل گردید.

گسترش به بازارهای جهانی و خرید لوتوس
پروتون در دهه ۱۹۹۰ با هدف گسترش فعالیت‌های خود در سطح جهانی، شرکت بریتانیایی لوتوس (Lotus) را در سال ۱۹۹۶ خریداری کرد. این اقدام نه تنها به پروتون کمک کرد تا از فناوری‌های پیشرفته لوتوس در بهبود کیفیت و عملکرد خودروهایش بهره‌برداری کند، بلکه جایگاه این شرکت را در بازارهای بین‌المللی تقویت نمود. با این حال، علیرغم این پیشرفت‌ها، پروتون در دهه ۲۰۰۰ با چالش‌های مالی و رقابتی مواجه شد و سهم بازار خود را در برخی مناطق از دست داد.

ورود جیلی و تحولات جدید
در سال ۲۰۱۷، پروتون با شرکت چینی جیلی (Geely) وارد مشارکت استراتژیک شد و ۴۹٫۹ درصد از سهام آن به جیلی واگذار گردید. این همکاری باعث شد تا پروتون به فناوری‌های مدرن‌تر و پلتفرم‌های پیشرفته‌تر دسترسی پیدا کند. جیلی همچنین به پروتون کمک کرد تا محصولات جدیدی را با طراحی و کیفیت بالاتر به بازار عرضه کند. از جمله این محصولات می‌توان به پروتون X70 و پروتون X50 اشاره کرد که بر اساس پلتفرم‌های مشترک با جیلی توسعه یافته‌اند.

محصولات و جایگاه فعلی
امروزه پروتون علاوه بر تولید خودروهای مقرون به صرفه، بر توسعه مدل‌هایی با طراحی مدرن و فناوری‌های روز دنیا تمرکز کرده است. خودروهای این شرکت اگرچه همچنان قیمت مناسبی دارند، اما از کیفیت و امکانات قابل توجهی برخوردار هستند. پروتون در بازارهای منطقه‌ای مانند تایلند، اندونزی و ایران نیز حضور فعالی داشته و دارد.

پروتون در ایران
در ایران، خودروهای پروتون به ویژه در دهه ۱۳۸۰ شمسی بسیار محبوب بودند. شرکت زاگرس خودرو مسئولیت مونتاژ و عرضه محصولات پروتون در ایران را بر عهده داشت. مدل‌هایی مانند پروتون ویرا، پروتون ایمپین (Proton Impian) و پروتون جن ۲ (Proton Gen-2) از جمله خودروهایی بودند که در ایران تولید و عرضه می‌شدند. این خودروها به دلیل قیمت مناسب و کیفیت نسبتاً خوب، مورد استقبال گسترده مصرف‌کنندگان ایرانی قرار گرفتند.

چشم‌انداز آینده
با توجه به همکاری با جیلی و دسترسی به فناوری‌های پیشرفته، پروتون در حال حاضر در مسیر توسعه محصولات الکتریکی و هیبریدی قرار دارد. این شرکت قصد دارد تا در سال‌های آینده، جایگاه خود را در بازارهای جهانی تقویت کرده و به یکی از بازیگران اصلی صنعت خودروی آسیا تبدیل شود. با توجه به سابقه و تجربه‌ای که پروتون در طول چهار دهه گذشته کسب کرده، به نظر می‌رسد این شرکت بتواند به اهداف بلندمدت خود دست یابد.